Với tài xế chuyên nghiệp lẫn không chuyên, cơn buồn ngủ khi đang cầm vô lăng là hiểm họa không kém gì khi say rượu. Đây cũng là nguyên nhân hàng đầu gây ra những vụ tai nạn giao thông nghiêm trọng.

Ngủ gật khi lái xe nguy hiểm như thế nào?

Lái xe trong tình trạng buồn ngủ rã rời có thể nguy hiểm không kém gì vừa lái vừa…say rượu. Nghiên cứu cho thấy, việc thiếu ngủ trong 24 giờ gần tương đương với nồng độ cồn trong máu (Blood Alcohol Content - BAC) là 0,1%, dẫn đến suy giảm tinh thần.

Sự suy giảm này khiến tài xế mệt mỏi, buồn ngủ thường phản ứng chậm và đưa ra quyết định sai lầm. Từ đó đặt mình và cả người đi đường vào tình trạng nguy hiểm.

Một nghiên cứu năm 2014 cho thấy việc lái xe trong trạng thái thiếu ngủ/buồn ngủ làm giảm một số chức năng cơ thể:

  • Huyết áp
  • Nhịp tim
  • Độ chính xác của thị lực
  • Khả năng điều tiết của mắt với bóng tối
  • Thời gian phản ứng với âm thanh
  • Thời gian phản ứng với ánh sáng
  • Khả năng nhận thức sâu sắc
  • Khả năng đánh giá tốc độ

Trong các cuộc thăm dò do Tổ chức Giấc ngủ Quốc gia (Mỹ) thực hiện năm 2023, khoảng 60% tài xế thừa nhận cảm thấy buồn ngủ khi lái xe, khoảng 40% thừa nhận đã từng ngủ gục. Còn theo theo Hội đồng An toàn quốc gia Mỹ, khoảng 13% tài xế thừa nhận tình trạng ngủ gật sau tay lái ít nhất mỗi lần 1 tháng và 4% đã gây tai nạn. Trong đó, các khung giờ dễ ngủ gật nhất là từ 2h - 6h sáng và từ 14h - 16h chiều. Cường độ làm việc quá cao dẫn đến tài xế không có thời gian nghỉ ngơi, ngủ đủ giấc là nguyên nhân chính.

Cục Quản lý An toàn Giao thông Đường bộ Quốc gia Hoa Kỳ (NHTSA) tiến hành nghiên cứu về hành vi của người lái xe và an toàn giao thông với kết quả là việc buồn ngủ khi lái xe là nguyên nhân gây ra ít nhất 100.000 vụ tai nạn ô tô mỗi năm, chiếm khoảng một trong 6 căn nguyên tai nạn nghiêm trọng. Những vụ va chạm này làm trung bình 40.000 người bị thương và khiến hơn 1.500 người thiệt mạng.

NHTSA cho rằng con số thực tế còn cao hơn nhiều. Tuy nhiên, con số thực tế có thể còn cao hơn vì nhiều vụ tai nạn không được ghi nhận chính xác về nguyên nhân. Điều này là do khó có thể biết chắc chắn khi nào ai đó quá mệt để lái xe. Lái xe buồn ngủ khó xác định hơn nhiều so với lái xe khi say rượu. Một bài kiểm tra hơi thở đơn giản sẽ cho thấy ai đó có uống quá nhiều rượu hay không. Không có bài kiểm tra nào cho thấy rõ ràng khi nào ai đó quá buồn ngủ.

Dựa trên điều này, các nghiên cứu khác tính toán rằng việc lái xe buồn ngủ gây ra tới 6.000 vụ tai nạn chết người mỗi năm. Các nhà nghiên cứu ước tính rằng khoảng 21% số vụ tai nạn ô tô gây tử vong liên quan đến việc một người lái xe trong trạng thái buồn ngủ.

Tại Việt Nam, thống kê của Bộ Công an năm 2023, toàn quốc xảy ra 21.880 vụ tai nạn giao thông đường bộ, phân tích nguyên nhân gây tai nạn cho thấy có 0,33% do mệt mỏi, ngủ gật (khoảng 72 vụ).

Nguyên nhân gây buồn ngủ khi lái xe?

Nhiều yếu tố khiến tài xế buồn ngủ khi lái xe:

  • Thiếu ngủ: Đây là nguyên nhân hàng đầu gây buồn ngủ ban ngày quá mức. Thông thường người trưởng thành cần ngủ từ 7-9 tiếng/đêm nhưng lượng đáng kể thường xuyên không ngủ đủ thời gian được khuyến nghị này.
  • Rối loạn giấc ngủ: Rất nhiều tài xế mắc các rối loạn giấc ngủ nhưng không được chẩn đoán và điều trị kịp thời,: ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (OSA), gây ra tình trạng buồn ngủ quá mức vào ban ngày
  • Rượu: Uống rượu có thể gây buồn ngủ đồng thời ảnh hưởng đến thời gian phản ứng và ra quyết định theo những cách làm tăng nguy cơ tai nạn ô tô. Thiếu ngủ trong 24 giờ gần tương đương với nồng độ cồn trong máu (BAC) là 0,10%.
  • Tác dụng phụ của thuốc: Nhiều loại thuốc có thể gây buồn ngủ, kể cả thuốc kê toa lẫn không kê toa, thực phẩm chức năng v..v.. khi dùng vào ban đêm sẽ khiến tài xế buồn ngủ vì tác dụng phụ. Vì vậy nhiều loại thuốc có khuyến cáo rõ ràng “không sử dụng trong khi vận hành máy móc, tàu xe”.  

Thời điểm ‘vàng’ của cơn buồn ngủ. Tai nạn ô tô do lái xe buồn ngủ xảy ra thường xuyên nhất trong khoảng thời gian từ nửa đêm (2h - 6h sáng) và giữa buổi chiều ( 14h - 16h). Đây là hai thời điểm ‘vàng’ khiến cơn buồn ngủ lên đến đỉnh điểm.

Nhóm người nào có nguy cơ cao nhất?

Nam tài xế trẻ: cơn buồn ngủ của một người có thể là hậu quả của lối sống hoặc lựa chọn hành vi. Những tài xế dễ ngủ gật khi lái xe thường là nam thanh niên. Đây là nhóm có lối sinh hoạt dễ dẫn đến nguy cơ: thức khuya, làm việc nhiều giờ và uống rượu.

Công nhân làm ca, doanh nhân: Những người làm việc ca đêm (khi cơ thể muốn ngủ) thường phải cố gắng ngủ bù vào ban ngày (khi cơ thể muốn tỉnh táo). Điều này khiến đồng hồ sinh học rơi vào tình trạng nhầm lẫn, đi ngược lại nhu cầu ngủ - thức tự nhiên. Cộng thêm sự mệt mỏi khi vừa lao động nặng dễ dẫn đến buồn ngủ và gây tai nạn khi lái xe.

Những doanh nhân bận rộn, người di chuyển qua nhiều múi giờ (jet lag) luôn khó ngủ khi đến địa điểm mới. Nhóm người này dễ bị thiếu ngủ hoặc chất lượng giấc ngủ kém dẫn đến thiếu tỉnh táo khi cần lái xe vào bất kỳ thời điểm nào trong ngày.

Những tài xế thường xuyên không ngủ đủ giấc: Áp lực về thời gian giao hàng, thời gian cập bến và cường độ làm việc căng thẳng, sinh hoạt thất thường khiến nhiều tài xế (nhất là tài xế xe tải đường dài) thường xuyên thiếu ngủ. Khoản nợ giấc ngủ này ngày càng lớn theo thời gian khiến họ buồn ngủ trầm trọng và việc ảnh hưởng đến khả năng lái xe tốt là điều không tránh khỏi.

Những tài xế đã lái xe liên tục trong thời gian dài: Đây là tình trạng thiếu ngủ cấp tính do lái xe liên tục nhiều giờ. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng những người lái xe thức hơn 15 giờ có nhiều khả năng gây ra va chạm hơn do bị giảm khả năng chú ý và phản xạ. Điều này tương tự như học sinh thức cả đêm để ôn thi, bác sĩ trực nhiều ca liên tiếp v.v.

Những tài xế bị rối loạn giấc ngủ không được điều trị: Rối loạn giấc ngủ không được điều trị (hoặc không được phát hiện kịp thời) có thể khiến tài xế không ngủ đủ giấc và gây ra tình trạng mệt mỏi cao độ vào ban ngày. Các rối loạn giấc ngủ phổ biến là: ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (OSA) và chứng ngủ rũ. Theo thống kê, tại Mỹ có hơn 12 triệu người mắc OSA và làm gia tăng nhanh về tỷ lệ va chạm do lái xe khi buồn ngủ.

Những người thường xuyên sử dụng thuốc hoặc sử dụng không đúng cách: Mặc dù nhiều loại thuốc có tác dụng phụ là gây buồn ngủ và được cảnh báo rõ nhưng nhiều người vì nhu cầu vẫn bất chấp mà sử dụng. Ví dụ: Thuốc ngủ, thuốc giảm đau, thuốc chống trầm cảm, an thần, điều trị huyết áp cao, trị cảm lạnh hoặc ho, thuốc kháng histamine (dùng cho dị ứng), thuốc giãn cơ.

Những tài xế đã uống rượu: Chỉ riêng việc uống rượu cũng có thể đủ gây ra tai nạn giao thông vì rượu dễ gây cảm giác buồn ngủ. Khi rượu kết hợp với tình trạng buồn ngủ, mối nguy hiểm sẽ tăng lên gấp bội. Chúng làm giảm đáng kể sự tỉnh táo về tinh thần và thể chất.

Một thí nghiệm tại Mỹ đã cho người tham gia uống lượng rượu nhẹ trong giới hạn cho phép và được đưa vào một thiết bị mô phỏng lái xe. Kết quả cho thấy những người chỉ ngủ 4 tiếng mắc nhiều lỗi hơn những người ngủ 8 tiếng. Nghiên cứu cũng cho thấy 1 ly bia có tác động tương tự đối với một người ngủ 4 tiếng và 6 ly bia đối với một người được nghỉ ngơi đầy đủ.

Nguồn tham khảo

Drowsy Driving - Sleep Disorders | UCLA Health

Drowsy Driving: Dangers and How To Avoid It | Sleep Foundation

How to Stay Awake While Driving: Tips, Dangers, Other Options (healthline.com)

Liên tiếp xảy ra tai nạn do lái xe mệt mỏi, ngủ gật, ngăn cách nào? (baogiaothong.vn)

Do đặc thù công việc trong các khu công nghiệp, nhiều công nhân buộc phải luân phiên làm ca đêm. Ban đầu họ có vẻ vẫn ổn cho đến khi sức khỏe báo động với nhiều dấu hiệu bất thường thì họ mới nhận ra tác hại của việc thường xuyên thức đêm.
5
21/06/2024
Dinh dưỡng như là bạn tốt của giấc ngủ. ‘Bạn tốt’ hỗ trợ hết mình cho giấc ngủ và cũng ‘nghiêm khắc’ cảnh báo để biết rằng đang đi chệch hướng mà thay đổi.
21
15/06/2024
Có nhiều cách để tránh cơn buồn ngủ khi ngồi sau tay lái. Nhưng tất cả đều chỉ là giải pháp mang tính chống chế tạm thời. Không có phương pháp nào tốt hơn nhận thức an toàn sau tay lái, thực hành tốt vệ sinh giấc ngủ và tuân thủ thói quen ngủ lành mạnh của tài xế.
58
12/06/2024
Khi cuộc sống ngày nay ngày càng trở nên bận rộn và nhiều áp lực, việc cải thiện trí nhớ rất cần thiết cho mọi lứa tuổi. Theo các chuyên gia, trí nhớ có thể suy giảm do nhiều nguyên nhân khác nhau như tuổi tác hay gặp các vấn đề về sức khỏe. Theo đó, một số biện pháp đơn giản và khoa học có thể giúp cải thiện khả năng ghi nhớ.
70
21/03/2024
Xem thêm
Bản quyền © 2024 Bác sĩ giấc ngủ